WASHINGTON, 17 Haziran (Reuters) – Amerika Birleşik Devletleri Çarşamba günü, İran’daki savaşı durdurmak ve Hürmüz Boğazı’nı açmak için varılan geçici ABD-İran anlaşmasının metnini okudu.
Üst düzey bir ABD yetkilisi tarafından gazetecilere okunan anlaşma, İran’ın nükleer programının nasıl sonlandırılacağı gibi en zorlu konuların birçoğunu nihai bir anlaşmaya varılana kadar erteleyen 14 maddelik üst düzey bir mutabakatı özetliyor. Bu anlaşma, Cuma günü İsviçre’de başlayacak daha geniş kapsamlı 60 günlük bir müzakere döneminin yolunu açıyor.
İşte “Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti Arasında İslamabad Mutabakat Zaptı” başlıklı belgenin okunduğu şekliyle tam metni:
1. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti ile mevcut savaşta müttefikleri, bu Mutabakat Zaptı’nı imzalayarak, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan eder ve bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, birbirlerine karşı güç tehdidinde bulunmaktan veya güç kullanmaktan kaçınmayı ve Lübnan’ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini güvence altına almayı taahhüt ederler. Nihai anlaşma, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini ve bu paragrafın diğer hükümlerini teyit edecektir.
2. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine müdahale etmekten kaçınmayı taahhüt ederler.
3. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmaya varmak için müzakere etmeyi taahhüt ederler.
4. Bu Mutabakat Zaptı’nın imzalanmasının hemen ardından, Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı uyguladığı deniz ablukasını ve her türlü rahatsızlığı veya engeli kaldırmaya başlayacak ve deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. Bu süre zarfında, gemi trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından yeniden tesis edilen savaş öncesi trafik sayısıyla orantılı olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca, nihai anlaşmanın ardından 30 gün içinde kuvvetlerini İran İslam Cumhuriyeti yakınlarından çekmeyi taahhüt eder.
5. Bu Mutabakat Zaptı’nın imzalanmasının ardından, İran İslam Cumhuriyeti, Basra Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve Umman Denizi’nden Basra Körfezi’ne ticari gemilerin 60 gün süreyle ücretsiz ve güvenli geçişi için azami gayreti gösterecektir. Ticari gemi trafiği derhal başlayacak ve İran İslam Cumhuriyeti tarafından teknik ve askeri engellerin kaldırılması ve mayın temizleme çalışmaları göz önünde bulundurularak 30 gün içinde faaliyete geçirilecektir. İran İslam Cumhuriyeti, yürürlükteki uluslararası hukuka ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik haklarına uygun olarak, diğer Basra Körfezi kıyı devletleriyle görüşerek, Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracaktır.
6. Amerika Birleşik Devletleri, bölgesel ortaklarla birlikte İran İslam Cumhuriyeti’nin yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları tutarında kesin ve karşılıklı olarak kabul edilmiş bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulanmasına yönelik mekanizma, 60 gün içinde nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilecektir. İlgili finansal işlemler için gerekli tüm lisanslar, muafiyetler ve izinler Amerika Birleşik Devletleri tarafından verilecektir.
7. Amerika Birleşik Devletleri, nihai anlaşmanın bir parçası olarak, üzerinde mutabık kalınan bir takvim çerçevesinde, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, yani Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Yönetim Kurulu kararları ve tüm tek taraflı ABD yaptırımları (birincil ve ikincil) dahil olmak üzere, İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı her türlü yaptırımı sona erdirmeyi taahhüt eder. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, yukarıda belirtilen yaptırımların sona erdirilmesi konusunun kritik önemini kabul eder ve bu konularda karşılıklı anlaşmaya varmak için müzakerelerde derhal bu konuları ele alma niyetlerini ifade ederler.
8. İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit eder. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, yedinci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak, karşılıklı olarak üzerinde anlaşılacak bir mekanizma uyarınca, stoklanmış zenginleştirilmiş malzemenin tasfiyesi konusunda anlaşmaya varmışlardır; minimum yöntem ise Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) gözetiminde yerinde karıştırma olacaktır. İki taraf ayrıca, nihai anlaşmada üzerinde anlaşılacak tatmin edici bir çerçeve temelinde, İran İslam Cumhuriyeti’nin nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili olarak zenginleştirme ve diğer karşılıklı olarak üzerinde anlaşılan konuları görüşmeyi kabul etmiştir. Nihai anlaşma, bu paragrafın hükümlerini teyit edecektir. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, yukarıda belirtilen nükleer konuların kritik önemini kabul etmekte ve bu konularda karşılıklı anlaşmaya varmak için müzakerelerde derhal bu konuları ele alma niyetlerini ifade etmektedirler.