
İtalya, yüksek kamu borcuna rağmen mali disiplin konusunda G7 ülkelerine örnek gösterilmeye başlandı. HSBC’nin değerlendirmesine göre İtalya, son 34 yılın 28’inde faiz dışı bütçe fazlası vermeyi başardı. Yani devlet, topladığı gelirlerden faiz ödemeleri dışındaki harcamalarına daha az para ayırdı. Bu sayede yüksek borç yüküne rağmen mali güvenilirliğini koruyabildi.
UBP hükümeti KKTC’ni ciddi bir borç batağına soktu. Üstelik bu sorun giderek ağırlaşıyor. Devlet, yerel gelirleriyle karşılayamadığı harcamalarını borçlanarak finanse ediyor. Borçlar büyüdükçe faiz ödemeleri artıyor; faiz ödemeleri arttıkça bütçe üzerindeki baskı daha da ağırlaşıyor.
Maliye Bakanlığı’nın 2027-2029 Orta Vadeli Bütçe Çerçevesi’ne göre, 2027 yılında 32,5 milyar TL, 2028’de 30 milyar TL, 2029’da ise 21,5 milyar TL bütçe açığı öngörülüyor. Berova, açığı kapatmayacakları belirtiyor ve açığın azalacağı ile övünmeye kalkışıyor.
Dikkat ediniz: Bunlar gerçekleşmiş açıklar değil, hükümetin kendi bütçe öngörüleri! Yani önümüzdeki üç yıl boyunca da açık vermeyi ve bu açıkları finanse etmeyi planlıyoruz.
Oysa KKTC’nin ihtiyacı, bütçe açıklarını finanse etmenin yeni yollarını bulmak değil, açık üretmeyen bir kamu maliyesi oluşturmaktır.
Bunun için Türkiye’nin yardımlarını artırmasını beklememize gerek yok. Türkiye’nin katkıları ayrı bir konu olarak ele alınmalı; ekonomik gelişmemizi sağlayacak altyapı ve üretken yatırımlara yönlendirilmelidir.
KKTC ise kendi gelirleriyle kendi harcamalarını karşılamayı esas almalıdır. Türkiye’den gelen yardımlar, yerel bütçe dengesinin hesabına dahil edilmemelidir. Böylece kendi imkânlarımızla ne kadar harcama yapabileceğimiz açıkça görülecektir.

Bunu başarmak için ilk akla gelen çözüm vergileri artırmak olabilir. Ama vergi artırmanın da sınırları vardır. Sürekli yeni vergiler koyarak, mevcut vergileri yükselterek veya kamu hizmetlerine zam yaparak bütçe dengesini sağlamaya çalışmak, ekonomik faaliyetleri ve vatandaşların yaşam koşullarını olumsuz etkilerken ekonominin motor gücü olan işletmeleri yatırım yapamaz hale getirir ve hatta işletmeleri kapanmaya zorlar.
Oysa KKTC’nin asıl ihtiyacı kapsamlı bir harcama reformudur!
2027 bütçe öngörülerine bakalım: Personel giderleri 85,2 milyar TL, cari transferler 113,8 milyar TL, mal ve hizmet alımları ise 21 milyar TL düzeyindedir. Bu üç kalem, toplam 273 milyar TL’lik bütçenin yaklaşık %81’ini oluşturuyor.
Demek ki birkaç temsil ve ağırlama giderini azaltarak, makam araçlarından veya seyahatlerden tasarruf ederek bu sorunu çözemeyiz. Bunlar da yapılmalıdır ama esas harcama kalemlerinin yapısını değiştirmek zorundayız.
Öncelikle kamu personel sistemi ele alınmalıdır. Hangi kurumda kaç personele ihtiyaç duyulduğu, çalışanların nasıl görevlendirildiği ve kamu hizmetlerinin hangi verimlilikle üretildiği yeniden değerlendirilmelidir. Amaç çalışanların haklarını budamak değil, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlamaktır.
İkinci olarak cari transferler gözden geçirilmelidir. Belediyelere, kamu kurumlarına ve diğer kuruluşlara aktarılan kaynaklar ihtiyaç, hizmet ve performans ölçütlerine bağlanmalıdır. Sürekli açık veren kurumların neden açık verdiği araştırılmalı; yönetim ve finansman yapıları düzeltilmelidir.
Yardımlar gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaşmalı, destekler amacına uygun kullanılmalıdır. Kamu alımlarında ise ihale, satın alma ve hizmet temini süreçleri daha sıkı maliyet ve verimlilik denetimine tabi tutulmalıdır.
Bütün bunlar birer tasarruf tedbirinden çok daha fazlasıdır. Devletin çalışma biçimini değiştirecek bir kamu yönetimi reformunun parçalarıdır.
Elbette böylesi bir dönüşüm bir yılda tamamlanamaz. Önce faiz dışı yerel bütçe dengelenmeli, ardından faiz ödemelerine kaynak yaratacak düzenli bütçe fazlaları hedeflenmelidir.
İtalya’nın deneyimi bize, yüksek kamu borcuyla mücadelenin uzun soluklu bir mali disiplin gerektirdiğini gösteriyor. Ancak mali disiplin, kamu hizmetlerini zayıflatmak veya vatandaşları daha da yoksullaştırmak anlamına gelmemelidir.
Harcama reformunun amacı ekonomiyi küçültmek değil, devleti daha verimli çalıştırmaktır. KKTC’nin borç sorununu çözmek istiyorsak artık yalnızca ne kadar gelir toplayacağımızı değil, topladığımız parayı nasıl harcadığımızı da tartışmalıyız. Devletin topladığından fazlasını harcaması sürdürülebilir değil! Bu çatı, eninde sonunda başımıza yıkılacaktır!

