AZERBAYCAN, LAİKLİK İLE DİN ÖZGÜRLÜĞÜNÜ BAĞDAŞTIRAN BİR MODEL OLUŞTURDU

Din görevlileri devlet memuru olamayacak ancak devletin mali desteğinden yararlanmaya devam edecek. Devlet, sadece müslümanları değil, diğer dinlere mensup din adamlarını da destekliyor.

0
blank

Azerbaycan’da din görevlilerinin devlet memurluğuna kabul edilmesini engelleyen yeni düzenleme yürürlüğe girdi. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 16 Kasım 2026 tarihinde imzaladığı kararnameyle uygulamaya konulan Devlet Memurluğu Kanunu, profesyonel din görevlilerinin devlet memuru olarak çalışmasını yasaklıyor. Ancak Azerbaycan devleti, dinî kuruluşları ve din görevlilerini mali olarak desteklemeye devam ediyor.

Azerbaycan Parlamentosu tarafından 16 Ekim 2026 tarihinde kabul edilen ve Cumhurbaşkanı Aliyev’in 16 Kasım’da uygulama kararnamesini imzaladığı yeni Devlet Memurluğu Kanunu, 15 bölüm ve 94 maddeden oluşuyor.

Kanunun 20.2.8’inci maddesi, din görevlilerinin devlet memurluğu görevlerinde bulunamayacağını hükme bağlıyor.

Düzenleme yalnızca din görevlilerini kapsamıyor. Başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmış veya yabancı devletlere karşı belirli yükümlülükleri bulunan kişiler de devlet memurluğundan dışlanıyor.

Buna karşılık kanunun 20.1’inci maddesi, vatandaşların dinî inançlarından bağımsız olarak devlet memurluğuna girme hakkını güvence altına alıyor.

Dolayısıyla yeni düzenleme, dindar vatandaşların kamu görevlerinde çalışmasını yasaklamıyor. Sınırlama, profesyonel din görevlisi statüsünde bulunan kişilere yönelik.

KİMLER DİN GÖREVLİSİ SAYILIYOR?

Azerbaycan mevzuatında din görevlisi, belirli düzeyde dinî eğitim almış ve profesyonel olarak dinî faaliyet yürüten kişi olarak tanımlanıyor.

Bu kapsamda imamlar, vaizler ve dinî hizmetleri meslek olarak yürüten diğer kişiler din görevlisi sayılıyor.

Bir vatandaşın dinî inanç sahibi olması, ibadet etmesi, dinî eğitim almış olması veya dinî görüşlerini açıklaması ise tek başına din görevlisi sayılması için yeterli değil.

Yeni düzenlemenin din görevliliğinden ayrılmış kişilere nasıl uygulanacağı konusunda ise açıklığa kavuşturulması gereken noktalar bulunuyor.

Özellikle geçmişte din görevlisi olarak çalışmış kişilerin daha sonra devlet memurluğuna kabul edilip edilmeyeceği, kanunun uygulanması bakımından önem taşıyor.

DİN GÖREVLİLERİNİ DEVLET ATIYOR

Azerbaycan’da din görevlilerinin atanması da devletin denetimi altında bulunuyor.

2022 yılında yapılan yasal değişikliklerle camilerde görev yapacak din adamlarını atama yetkisi Kafkas Müslümanları İdaresi’nden alınarak Dinî Kurumlarla İş Üzere Devlet Komitesi’ne devredildi.

Böylece camilerde görev yapacak imamların belirlenmesinde devlet doğrudan yetkili hâle geldi.

Din görevlilerinin faaliyetleri ve görevlerini sürdürmeleri de ilgili kamu kurumlarının denetimine tabi bulunuyor.

Dolayısıyla Azerbaycan’da din görevlilerinin devlet memuru sayılmaması, dinî hizmetlerin devlet denetimi dışında yürütüldüğü anlamına gelmiyor.

DEVLET DİN GÖREVLİLERİNE MADDİ DESTEK SAĞLIYOR

Azerbaycan’daki sistemin dikkat çekici özelliklerinden biri de din görevlilerinin devlet memuru olmamalarına rağmen kamu kaynaklarından mali destek alabilmeleri.

Dinî Kurumlarla İş Üzere Devlet Komitesi’ne bağlı Manevi Değerlerin Tanıtımı Fonu aracılığıyla din görevlilerine maddi destek sağlanıyor.

Bu ödemeler, hukuken devlet memuru maaşı olarak değil, dinî faaliyetlerin sürdürülmesine yönelik maddi destek olarak tanımlanıyor.

Dinî kuruluşlar ayrıca kendi gelirlerinden ve bağışlardan da yararlanabiliyor.

Böylece devlet, din görevlilerini doğrudan kamu personeli olarak istihdam etmeden dinî hizmetlerin finansmanına katkıda bulunabiliyor.

2026 YILINDA DİNÎ KURULUŞLARA 6,3 MİLYON MANAT YARDIM

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 7 Ocak 2026 tarihinde imzaladığı kararnameyle çeşitli dinî kuruluşlara toplam 6,3 milyon manat mali yardım ayrıldı.

Cumhurbaşkanlığı ihtiyat fonundan karşılanan yardımın 3,5 milyon manatı Kafkas Müslümanları İdaresi’ne tahsis edildi.

Rus Ortodoks Kilisesi’nin Bakü ve Azerbaycan Piskoposluğu’na 400 bin manat, Dağ Yahudileri Cemaati’ne 400 bin manat, Avrupa Yahudileri Cemaati’ne 400 bin manat ve Sefarad Yahudileri Cemaati’ne 400 bin manat yardım ayrıldı.

Katolik Kilisesi ile Alban-Udi Hristiyan Cemaati’ne de ayrı ayrı 400 bin manat tahsis edildi.

Diğer gayrimüslim dinî toplulukların desteklenmesi amacıyla Manevi Değerlerin Tanıtımı Fonu’na da 400 bin manat aktarıldı.

Cumhurbaşkanlığı kararında yardımların amacı, ülkedeki dinî toplulukların faaliyetlerinin desteklenmesi, dinler arası dayanışmanın geliştirilmesi ve dinî eğitim çalışmalarının güçlendirilmesi olarak açıklandı.

Söz konusu 6,3 milyon manat, din görevlilerine yapılan bütün ödemelerin toplamını değil, belirtilen dinî kuruluşlara ayrılan doğrudan devlet yardımlarını ifade ediyor.

AZERBAYCAN’DA LAİKLİK NASIL UYGULANIYOR?

Azerbaycan Anayasası’nın 18’inci maddesi, din ile devletin birbirinden ayrı olduğunu ve bütün dinî inançların kanun önünde eşitliğini hükme bağlıyor.

Anayasanın 48’inci maddesi ise din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alıyor.

Bu anayasal çerçevede vatandaşların herhangi bir dine inanma, hiçbir dine inanmama ve dinî inançlarını yaşama hakları bulunuyor.

Devletin laik niteliği, dinî kuruluşlara mali destek verilmesini engellemiyor.

Bununla birlikte Azerbaycan’da devlet, dinî kuruluşların faaliyetlerini düzenleme ve özellikle İslam dinine ilişkin hizmetlerde görev yapacak din adamlarının atanmasını denetleme yetkilerini de kullanıyor.

Bu yapı, dinî faaliyetlerin devlet tarafından desteklendiği ancak aynı zamanda geniş bir idari denetime tabi tutulduğu bir sistem oluşturuyor.

TÜRKİYE’DEN FARKLI BİR SİSTEM

Azerbaycan’daki uygulama, Türkiye’nin din hizmetlerini örgütleme biçiminden farklılık gösteriyor.

Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı, devlet teşkilatı içinde yer alan bir kamu kurumu olarak faaliyet gösteriyor.

Camilerde çalışan imamlar, müezzinler ve vaizlerin önemli bölümü kamu personeli statüsünde bulunuyor ve maaşları devlet bütçesinden karşılanıyor.

Azerbaycan’da ise din görevlileri, devletin atama ve denetim yetkileri ile mali destek mekanizmaları kapsamında faaliyet göstermekle birlikte devlet memurluğundan ayrı bir hukuki statüde bulunuyor.

İki ülke arasındaki temel farklılık, dinî hizmetlerin finansmanından çok bu hizmetleri yürüten kişilerin hukuki statüsünde ve hizmetlerin örgütlenme biçiminde ortaya çıkıyor.

YENİ DÜZENLEME NE ANLAMA GELİYOR?

Azerbaycan’ın yeni Devlet Memurluğu Kanunu, profesyonel din görevliliği ile devletin sivil idari kadrolarında görev yapma arasında açık bir hukuki sınır oluşturuyor.

Buna karşılık devlet, dinî kuruluşlara mali yardım yapmayı ve dinî faaliyetler üzerindeki idari denetimini sürdürüyor.

Bu uygulama, Azerbaycan’ın laik devlet yapısı ile dinî faaliyetlerin kamusal desteklenmesini bir arada yürüttüğü mevcut sistemin yeni bir unsuru olarak değerlendiriliyor.

Ancak din görevlilerinin devlet tarafından atanması, dinî toplulukların kendi yöneticilerini belirleme özgürlüğü bakımından ayrıca tartışılabilecek bir konu olmayı sürdürüyor.

Yeni kanunun özellikle din görevliliğinden ayrılan kişilere nasıl uygulanacağı ve mevcut kamu personelinin durumunu nasıl etkileyeceği ise uygulama sürecinde açıklığa kavuşacak.

Azerbaycan’daki son düzenleme, dinî faaliyetlerin devlet tarafından desteklenmesi ile dinî otoritenin kamu yönetiminden ayrı tutulmasının aynı hukuk düzeni içinde nasıl gerçekleştirildiğini göstermesi bakımından dikkat çekiyor.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz