“Hem ağlarız hem gideriz” durumundayız aslında! Para geliyor; mutluyuz! Mallar satılıyor, alt yapı zorlanıyor ağlarız!

Ama bunun kara para ilgisi yok. Bu bizim ruh halimiz!

Kara para ile ilişkilerimiz meselesine gelince Türkiye’ye bakmak en iyisi… Türkiye’de 2022 yılı hesaplarında “net hata ve noksan” kalemi 26 milyar USD olarak açıklandı. Bu, Türkiye’ye nereden ve nasıl girdiği belli olmayan paranın miktarını gösteriyor… Çok önemli bir para! Türkiye bu para ile ithalat yapıyor… Petrol alıyor; hammadde tedarik ediyor. Yine de yetmiyor ama 2022 yılında 48.8 milyar USD olan cari açığının yarısı, bu kaynağı belli olmayan para ile kapatılmış. Bu para olmasaydı kim bilir neler olurdu!

Türkiye hükümeti bunun kaynağını biliyor da olabilir aslında… Bize söylemiyor; dünyaya duyurmuyor ama bilmiş olabilir. Bu paranın bir kısmı, suç gelirlerinin aklanmasından geliyor da olabilir… Suç gelirlerinden elde edilen paraya “kara para” diyoruz; diğerleri “kayıt dışı para” olarak isimlendirilebilir.

Son zamanlarda Türkiye’de yakalanan uluslararası uyuşturucu çetelerinin patronlarını hatırlayın isterseniz. Bunlar, Güney Amerika ile Avrupa arasındaki uyuşturucu ticaretini Türkiye üzerinden yapmaya çalışan çetelerin liderleriydi. Bu yolla kim bilir kaç para Türkiye’ye girmiştir. Buna “kara para” diyebiliriz.

Türkiye’de yaygın bir kabul, “yasa dışı bahis” oynamanın çok yaygın olduğudur. Nitekim son haftalarda futbol camiası buna ilişkin bulgularla çalkalanmaktadır. Bizzat futbolcuların veya kulüp yöneticilerin bu işin içinde olduğu gözlemleniyor. Bir de “Fatih Terim fonu” benzeri işler var. Bankacılık sistemi içinde görünmeyen milyonlarca doların elden ele dolaştığı iddianamede ve ifadelerde ortaya çıktı. Futbolcular, belki de elden aldıkları paraları tefecilik yaparak çoğaltmaya çalışmışlar gibi görünüyor. Bunlara “kara” mı; yoksa “kayıt dışı” mı demek bilemiyorum.

Rusya, Ukrayna ve İran gibi çevre ülkelerinden malını satarak, işlerini tasfiye ederek Türkiye’ye yerleşmeyi seçen insanların getirdiği para ise kayıt dışı olsa bile bütünüyle “beyazdır”. İnsanlar hayatlarını kurtarmaya ve yeniden kurmaya çalışıyorlar…

Türkiye’de yaşanan ekonomik sıkıntılar, Türkiye hükümetini “para gelsin de nereden gelirse gelsin” durumuna düşürmüştür. Sonuçta söz konusu olan, “iktidarda kalmak veya kalamamaktır”! Önemli mesele… Dolar bulup ithalat yapılamazsa bugün 30 TL kadar olan doların daha geçen yıllardan 50 veya 60 TL olmasını kimse göze alamazdı.

Türkiye’de sadece 2022 yılı içinde 26 milyar dolar “kaynağı belirsiz para” dolaşmışsa bundan bizim payımıza da bir miktar düşecekti elbette! “İyi günde, kötü günde… Her zaman birlikteyiz” demiyor muyuz, zaten?

Türkiye’de son günlerde çeteleşmeye karşı verilen mücadelenin artmış görünmesi umut veriyorsa, bizim için de umut vardır demektir. “Para gelsin de nasıl gelirse gelsin” anlayışı devam edecekse bizim “kara para ile mücadele” ve “ekonomiyi kayıt altına alma” da alabildiğine zorlaşacaktır.

Durum bu kadar basittir!

The post TÜRKİYE’DE NE VARSA BURADA DA OLUYOR İŞTE! first appeared on Ve Kıbrıs.

Ajans haberlerine göre Özilhan’ın konuşmasından öne çıkan başlıklar şöyle:

• 2030 tahminlerini açıklayan birçok kuruluşa göre gelecek yıl en fazla yüzde 3 büyüyebileceğiz
• Cari açık finansmanı ekonomimizin yumuşak karnı olmaya devam ediyor
• TL’nin yüksek değer kaybına rağmen dış açık vermeye devam ediyoruz
• Yabancı sermaye gelmiyor, gelen de gayrimenkule geliyor
• Enflasyon-faiz akasısının hiç olmadığı kadar açıldığı bir ortamda yurt dışından sermaye girişinin zemini olmuyor
• Önümüzdeki aylarda cari açığın finansman koşullarının ne olacağını bilemiyoruz
• Cari açığın finansmanında sorun yaşarsak ithalatta zorlanacağız
• Döviz sorununu çözemezsek enflasyonu düşüremeyiz
• Yönetimin en büyük önceliği enflasyonu düşürmek olmalı
• Krediye ulaşımdaki zorluklar üretimi olumsuz etkiliyor, böyle giderse ithalat yapılamayacak
• Piyasa ekonomisi yaklaşımı, zayıf noktalarına rağmen elimizdeki en iyi yaklaşım
• Piyasa işleyişine uzun ve yoğun biçimde müdahale bozulmayı tetikler
• Serbest piyasanın dışına çıkılması hiçbir zaman tek bir alanla sınırlı kalmaz, zincirleme etki yapar

The post TOGG’U YAPAN BİLE MEMNUN DEĞİL first appeared on Ve Kıbrıs.

Birikim Özgür’ün Haber Kıbrıs’ta bugün yayınlanan yazısı şöyle:

TÜRKİYE İLE PROTOKOL YENİ NORMALİ ZORA SOKTU

Yaşamakta olduğumuz zor süreç sadece sağlığımızı ve ekonomimizi tehdit etmiyor aynı zamanda son 10 yıldaki tüm siyasal birikimlerimizi de silip süpürüyor.

Şöyle ki;

Her ne kadar biz gereklerine odaklanmasak da Türkiye Cumhuriyeti ile birlikte geliştirdiğimiz ortak bir anlayışımız vardı.

Dışa bağımlı olmayan, kendi ayakları üzerinde durabilen bir sistem için iki taraf birlikte çalışacaktı.

Bu ortak anlayışa bağlı olarak mali disiplinin sağlanması ve yapısal reformların hayata geçirilmesi için taraflar üzerlerine düşeni yapacaktı.

Mali disiplin hedefi kapsamında Türkiye’nin bütçe açıklarımıza katkısı tedrici olarak azaltılacak, biz de yerel bütçe açığımızı dengeleyerek sistemimizin dışa bağımlılığını ortadan kaldıracaktık.

Bunun sürdürülebilirliğini sağlamak içinse yapısal reformlarımızı hayata geçirecektik.

Ne var ki evdeki hesap bir türlü çarşıya uymadı.

Son 10 yılda mali disiplin yani yerel gelirlerin yerel giderleri karşılaması meselesi yeterince sahiplenilemedi, ekonomi odaklı siyasete geçiş sağlanamadı.

Yıllar itibariyle son 10 yılda yerel bütçe açığı ile Türkiye’nin bütçe açığımıza katkısının yer aldığı aşağıdaki grafikten de anlaşıldığı üzere giderleri dengeleme yönünde herhangi bir tedbir ihtiyacı olmayan dönemlerde tablo olumlu seyretse de yerel açığın arttığı koşullarda “nasıl olsa Türkiye açığımızı kapatır” anlayışıyla hareket edildiği görüldü.

Sadece 2018 yılında oluşan açığa rağmen Türkiye “kendi kendinizi yönetmelisiniz” dercesine bütçe açığımıza hiçbir katkı yapmadı.

Ne var ki 2020 anlaşmasıyla bir çuval incir berbat edilerek nemelazımcılığın, rehavetin ödüllendirilmesi gündeme geldi. 

Bütçe açığına katkıda kantarın topuzunun kaçırıldığı bu durumdan sonra KKTC’de siyasetçilerin sorunlara gerçekçi çözüm önerileriyle yaklaşması son derece güç olacak.

CTP’li Başbakanlara bırakınız bütçe açıklarını karşılamayı savunma giderlerini dahi göndermeyen, UBP’li Başbakanlara ise kesenin ağzını açan bir Türkiye görüntüsü çizildi.

Kardeşim o zaman biz niye kendi yol arkadaşlarımızla dahi doğrusu şudur, budur diye kavgaya tutuştuk bunca zaman?

Türkiye’nin bu acemiliğinden sonra biz bu ülkede doğruları nasıl savunacağız?

“Nasıl olsa Türkiye açıklarımızı kapatır” statükosu ile nasıl yüzleşeceğiz?

Türkiye, “avuç açmaktansa kendi sistemimizdeki aksaklıkları giderelim” diyerek bu uğurda bedel ödeyen herkese çok acı bir ihanet duygusu yaşatmış oldu.

2010-2019 dönemi boyunca biz kendi ayaklarımız üzerinde durabilmek için yapmamız gerekenleri yeterince yapamasak da Türkiye hep sabırlı ama kararlı davranmıştı.

İmzalanan protokollere bağlı taahhütlerini çok büyük oranda yerine getirmişti.

Son 10 yılda Türkiye’nin bize taahhüt ettiği toplam destek miktarı 13 milyar 354 milyon dolaylarındaydı.

Gerçekleşen destek miktarı ise 7 milyar 873 milyon oldu.

Reformları Destekleme Ödeneği (RDÖ) hariç gerçekleşme oranı yüzde 69,03 oldu.

RDÖ dâhil yüzde 58,96 düzeyindeki gerçekleşme oranıyla Türkiye 41 milyar 504 milyon olan 10 yıllık toplam bütçemizin yüzde 18,97’sini karşıladı.

Geçen süre zarfında Kıbrıs Türk halkı kendi ayakları üzerinde durabilen bir yapıya kavuşabilmek için daha somut adımlar atabilmeliydi ancak bu ortak toplumsal vizyonun henüz siyasal alana egemen olamadığı koşullarda dahi Türkiye ile imzalanan protokoller bir çıpa vazifesi görmekteydi.  

Bu sayede siyasal birikimlerimiz kartopu misali büyüyebiliyordu.

2018 yılında Türkiye’de yönetim sistemi değişti.

Bu değişimle birlikte Türkiye ile ilişkilerimizde ciddi bir istikrarsızlık sorunu baş gösterdi.

2010-2017 döneminde RDÖ hariç taahhüt edilen desteklerin gerçekleşme oranı yüzde 72 iken 2018 ve 2019 yıllarında bu oran dramatik biçimde düşerek yüzde 55 oldu.

Bu iki yıllık döneme ilişkin olumlu sayılabilecek tek şey bütçe açığına hiçbir desteğin sağlanmamış olmasıydı.

Bu yaklaşımın bilinçli bir tercih mi yoksa tesadüf eseri mi sergilendiği aylarca merak konusu oldu.

Çünkü bu dönem zarfında protokoller ya zamanında imzalanmadı ya da imzalar atıldığı halde hiçbir ciddi açıklama yapılmaksızın kaynak aktarımları geciktirildi.

Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay ve ekibinin KKTC ile dış yardım ilişkisini nasıl ele aldığı bu dönemde bir türlü tam olarak anlaşılamadı.

Geçtiğimiz günlerde imzalanan 2020 anlaşmasıyla Türkiye’deki ekiple ilgili endişelerin yersiz olmadığı ortaya çıktı.

Bu protokolle Kıbrıs Türk halkının ekonomide yeni normali birlikte yaratma ihtimali berhava edildi. 

Covid-19 döneminde oluşan fakirleşmenin tüm toplum kesimleri tarafından birlikte göğüslenmesi ve ortak bir mücadeleyle orta vadede çok daha güçlü bir ekonomiye kavuşma hayalleri suya düştü.

Sayın Fuat Oktay ve ekibinin dış yardımları yönetme konusundaki tecrübesizliği nedeniyle sadece değişime direnen Kıbrıs Türk siyaseti ödüllendirilmedi aynı zamanda pandemi döneminde Kıbrıs Türk ekonomisinin çöküşüne de resmen ve fiilen seyirci kalındı.

Geçtiğimiz akşam Sayın Fuat Oktay BRT ekranlarından Kıbrıslı Türklere seslenerek zihniyet dönüşümü ve reformlarla ilgili dilek ve temennilerini paylaştı.

2020 anlaşması ile Kıbrıslı Türk siyasetçilerin kulağına “sakın ha reform kelimesini ağzınıza almayın, saflık edip de mali disiplinden falan da söz etmeyin” diye fısıldanırken bu dilek ve temennilerin gerçekleşmesi mümkün olabilir mi?

Söylemlerle uygulamalar arasında ciddi çelişkiler olmasaydı bugün kim bilir belki de KKTC Başbakanı yapısal reformların önemini anlatıyor olurdu ve bu alandaki performansına odaklanırdı.

Böylesi bir odaklanma gündeme gelmediği müddetçe 2020 anlaşmasının değişime ve dönüşüme hizmet ettiği iddiaları havada kalmaya mahkûmdur.

Siyaseten yaratılan garabetin yanında bazı teknik meselelerin de yeterince anlaşılamadığı görülüyor.

ARMA modeli ile yardımların daha hızlı ve daha verimli olacağı söyleniyor.

Türkiye’nin sunduğu teknik destek konusunda birtakım çalışmalar yapması anlaşılır bir şey olsa da bu ilişkinin tek taraflı yürütülemeyeceği hatta bu desteği alacak tarafın destekten yararlanma kapasitesini artırmanın da çok büyük önem taşıdığı göz ardı edilmemeli.

Değişim burada başlar, burada biter. 

“Kıbrıslı Türkler bu yardımlardan yararlanamıyor, biz daha fazla müdahil olalım ve süreçleri hızlandıralım” anlayışı sürdürülebilirlikle ilgili ciddi kaygılara yol açıyor.

Bizim örneğin hızla inşa edilecek yeni bir hastane binası kadar yeni bir sağlık sistemine ve bu sisteme inanacak, bu sisteme sahip çıkacak siyasi anlayışı geliştirip yaşatmaya da ihtiyacımız var. 

Bu da Türkiye’nin teknik destek kapasitesini aşan ve yerelde kotarılması gereken bir iş…

Bilinmeli ki ARMA ya da başka bir modelle bu yardımlar sunulurken eğer buradaki ihale süreçlerini hızlandırmayı başaramazsak yine projelerin gerçekleşme oranlarını artırmamız mümkün olamaz.  

Seçimlerin gerçekleşme oranları üzerindeki olumsuz etkisini bertaraf edecek tedbirler de yine sadece burada düşünülüp kotarılacak.

Son Cumhurbaşkanlığı seçimini gerçekleştirdiğimiz 2015 yılında dış yardımların gerçekleşme oranı RDÖ dâhil yüzde 50’lere düşmüştü. Son Genel Seçim ve Yerel Seçimlerin yaşandığı 2018 yılında ise bu oran yüzde 22 seviyesine inmişti.

Bizim bütçe uygulamalarımız nedeniyle 2-3 yılda bitecek projelerin toplam tutarı her yıl bütçede yer aldığından yolunda ilerleyen işler de bütçe yılı içerisinde tamamlanmıyor ve ödeneklerin gerçekleşme oranı düşük görünebiliyor.

Tüm bu bizden kaynaklanan sıkıntılara rağmen sistem değişikliği öncesindeki 2010-2017 döneminde yüzde 72’leri bulan gerçekleşme oranlarını hafife almamak gerekiyor.

Kaldı ki RDÖ nedeniyle gerçekleşme oranında yaşanan düşüş olması gereken bir şeydir.

Sürdürülebilir maliye ve sürdürülebilir ekonomiye geçişe hizmet etmeyecekse dış yardımlar ilaç değil zehir olur.

Nitekim 2020’deki fahiş bütçe açığına katkı nedeniyle ötelenecek kararların faturası 2021 ve sonrasındaki yıllarda çok feci bir tablo olarak karşımıza çıkacaktır.

ARMA modeli için “AB yardım modeline benziyor” deniliyor ancak Türkiye’nin kendi AB yardımlarından yararlanabilme oranı da yüzde 50-55’leri geçmiyor.

Kıbrıs Türk ekonomisinin bilhassa pandemi dönemindeki güncel sorunlarını göz ardı ederek eski reel sektör projelerinin tekrardan pişirilip önümüze sürülmesi müthiş bir hayal kırıklığına sebep oldu.

“Türkiye daha fazla müdahil olacak ve ulaşımdaki sorunlarınızı çözecek, turizminizi patlatacak” denilmesi de Kıbrıs Türk halkının özgüvenini artırmıyor.

Değişim yanlısı kesim açısından gelinen aşama sıkıntılı…

Türkiye’nin iyi bir çözüm ortağı olabileceğine dair iddiaların tutulur bir tarafı kalmadı.

Türkiye’nin el üstünde tuttuğu kesimin de zaten Türkiye’ye bakışı ortada.

Son 10 yıllık dönemde bilimsellik hilafına siyasi mülahazalarla ilişkilere yön vermeye çalışan ekiplerin açtığı yaralara bir yenisi daha eklendi 2020 anlaşmasıyla. Son 10 yılda oluşan tüm siyasal birikimlerimizin allak bullak edildiği bu aşamadan sonra Sayın Fuat Oktay’ın ifade ettiği “gönül birliği” nasıl ve hangi vasıflara sahip kesimlerle sağlanabilecek, merak ediyorum doğrusu.

The post ÖZGÜR’DEN TÜRKİYE’YE SİTEM: “DOĞRULARI NASIL SAVUNACAĞIZ?” first appeared on Ve Kıbrıs.