Devlet işi kapandı! Petrole gelen zamların haftalık olarak pompa fiyatlarına yansıtılması, Fiyat İstikrar Fonu’nun “normal zamanlarda” popülist maksatlarla kullanılarak tüketilmesi, ortada ciddi bir yönetim olmadığının göstergesidir.
Bu yönetimle veya yönetimsizlikle hiçbir olumlu gelişme yaşanamaz… Geriye, savaş koşullarında bile olsa piyasa güçlerinin önünü açmak kaldı.
Piyasa güçlerinin önünü açmak demek, devletin iyice küçülmesi, yerine getiremeyeceği veya yerine getirmek çabasıyla hepimizi mahvedeceği eylemlerden kaçınması demektir. Bunun en belirgin örneği, kaynağı olmadığı halde kamu maaşlarını hayat pahalılığına karşı korumak demek olan “eşel mobil sistemini” ısrarla uygulamaya çalışması olacaktır.
Savaş nedeni ile önce akaryakıt korkunç oranda pahalı oldu. Ardından elektrik gelecek… Son bütün ürünler pahalılaşacak.
Bu beklenti, bugünden itibaren piyasaya yansırsa şaşmamak gerekir: Fiyatlar, geçmişte yaşananlara bakarak belirlenmez, geleceği tahmin ederek şekillenir. Girdi fiyatlarının yükseleceğini ama müşterilerinin ödeme gücünün korunacağını düşünen mal ve hizmet üreticileri kendilerini ve işletmelerini koruyabilmek için ürün fiyatlarını bugünden itibaren artırmaya başlayacaklardır. Fiyatlarını artıracak ve piyasayı test edecekler. Yeni fiyatlar kabullenilirse yeni seviye de belirlenmiş olacaktır.
Bu çalışma şeklini tersine döndürecek şey, girdi fiyatları artarken tüketicilerin alım gücünün de düşeceğinin işaretlerini şimdiden almaları olacaktır. Evet, girdi fiyatları yükselecek ama bundan fiyatları yükselterek kurtulamazsınız. Fiyatları yükseltirseniz müşteri bulamayacaksınız!
Piyasa aktörleri bu mesajı güçlü bir şekilde alırsa kendilerini buna uyarlamak zorunda kalacaklardır. Kimisi ürününü yenileyecek, kimisi üretim tarzını. Kimisi işçisini bırakacak ve tezgâhın başına kendisi geçecek. Belki işini kapatmak durumunda kalanlar da olacak ama bunu zamanında, kendisine ve başkalarına daha büyük zararlar vermeden yapacak. Bu kararı piyasa aktörleri kendileri verecek ve piyasa yeniden şekillenecek.
Bu sürecin yaşanması, devletin her şeye yetişmeye çalışarak herkesi batıracak şekilde davranmasına tercih edilmelidir.
Devletin kaynağı yoktur. İhtiyat akçesi zaten yoktu ama FİF ve TMK için toplananlar gibi kaynakları da usulsüzce tüketmiş bulunmaktadır. Ham petrol fiyatlarının her oynamasını pompa fiyatına yansıtması bundandır; parası olsaydı yapmazdı!
Şimdi, Haziran’a daha çok var diyerek yaşanacak hayat pahalılığını kamu maaşlarına yansıtma yükümlülüğünü devam ettirmesi, TAM BİR SORUMSUZLUK ÖRNEĞİ olacaktır. Bizi yanıltacak, Türkiye’den gelecek para veya bankalardan alacağı borçla bu yükümlülüğü yerine getirebileceği beklentisini güçlü bir şekilde gündemde tutacak ve fiyatlar bu beklentiye göre şekillenerek alabildiğine yükselecektir.
İlk önlem, eşel mobil sisteminin askıya alınması olmalıdır. Olağanüstü zamanlar, olağanüstü kararlar almayı gerektirir. İyi yönetim bu kararları alabilmek demektir.